Wat is de relatie tussen sporten en mondgezondheid?

Een gezonde leefstijl en een goede mondgezondheid hangen op verschillende manieren met elkaar samen. Wie regelmatig beweegt, bewust eet en voldoende rust neemt, besteedt vaak ook aandacht aan de algemene gezondheid. Tijdens het sporten kunnen echter omstandigheden ontstaan die tijdelijk invloed hebben op het natuurlijke evenwicht in de mond.

Tijdens intensieve inspanning verandert bijvoorbeeld de ademhaling. Veel sporters gaan sneller en vaker door de mond ademen. Hierdoor kan de mond droger worden. Tegelijkertijd kan de hoeveelheid speeksel afnemen, vooral wanneer u onvoldoende drinkt of veel vocht verliest door transpiratie.

Speeksel heeft een belangrijke beschermende functie. Het helpt voedselresten weg te spoelen, neutraliseert zuren en ondersteunt het herstel van het tandglazuur. Wanneer minder speeksel aanwezig is, kunnen zuren en bacteriën langer invloed uitoefenen op het gebit.

Daarnaast gebruiken veel sporters producten die snel energie leveren, zoals:

• sportdranken;
• energiedranken;
• energiegels;
• sportrepen;
• koolhydraatrijke tussendoortjes;
• isotone dranken;
• water met smaakstoffen of toegevoegde zuren.

Deze producten kunnen suikers en zuren bevatten. Vooral wanneer ze tijdens een lange training regelmatig in kleine hoeveelheden worden gebruikt, kunnen de tanden gedurende langere tijd worden blootgesteld aan een zuur mondmilieu.

De invloed van sporten op het gebit ontstaat daarom meestal niet door de lichamelijke inspanning zelf, maar door een combinatie van voeding, drinken, ademhaling, speekselproductie en mondverzorging.

Waarom is speeksel belangrijk voor uw gebit?

Speeksel is een belangrijk onderdeel van de natuurlijke bescherming van de mond. Hoewel speeksel vaak vooral wordt gezien als vocht dat helpt bij praten, slikken en eten, heeft het ook verschillende beschermende functies.

Speeksel helpt onder andere bij:

• het wegspoelen van voedselresten;
• het neutraliseren van zuren;
• het beschermen van het mondslijmvlies;
• het beperken van de groei van schadelijke bacteriën;
• het ondersteunen van het natuurlijke herstel van tandglazuur;
• het vochtig houden van de mond.

Na het eten of drinken kunnen bacteriën in tandplak suikers omzetten in zuren. Daarnaast kunnen zure voedingsmiddelen en dranken het tandoppervlak rechtstreeks beïnvloeden. Speeksel helpt de zuurgraad in de mond geleidelijk te herstellen.

Tijdens intensief sporten kan de mond tijdelijk droger worden. Dit gebeurt bijvoorbeeld door mondademhaling, vochtverlies en onvoldoende drinken. Wanneer de beschermende werking van speeksel afneemt, kunnen tanden gevoeliger worden voor de invloed van zuren.

Een droge mond tijdens het sporten is daarom niet alleen onprettig. Wanneer dit vaak voorkomt en samengaat met het regelmatig gebruiken van zure of suikerrijke sportproducten, kan dit op langere termijn bijdragen aan gebitsproblemen.

Is sportdrank slecht voor uw tanden?

Sportdranken zijn ontwikkeld om vocht, koolhydraten en soms mineralen of elektrolyten aan te vullen. Bij langdurige of intensieve inspanning kunnen deze producten een functie hebben. Voor veel korte of recreatieve trainingen is water echter vaak voldoende.

De mogelijke invloed van sportdrank op het gebit hangt vooral samen met twee eigenschappen:

1. de hoeveelheid suiker;
2. de zuurgraad van de drank.

Suikers kunnen door bacteriën in tandplak worden omgezet in zuren. Hierdoor kan het risico op tandbederf toenemen. Daarnaast bevatten veel sportdranken voedingszuren, bijvoorbeeld voor de smaak of houdbaarheid. Deze zuren kunnen het tandglazuur tijdelijk zachter maken.

Het risico wordt mede bepaald door de manier waarop u een sportdrank gebruikt. Wanneer u een sportdrank in korte tijd drinkt, is het contactmoment met de tanden relatief beperkt. Wanneer u tijdens een training ieder paar minuten een kleine slok neemt, wordt het gebit steeds opnieuw aan suikers en zuren blootgesteld.

Daardoor kan de zuurgraad in de mond gedurende langere tijd laag blijven. Het speeksel krijgt dan minder gelegenheid om het natuurlijke evenwicht te herstellen.

Het is daarom verstandig om sportdrank bewust te gebruiken en niet automatisch bij iedere vorm van beweging. Bij een rustige training of een korte sportsessie is water in veel gevallen een geschikte keuze.

Wat is tanderosie?

Tanderosie is slijtage van het tandoppervlak door zuren. Deze zuren zijn niet afkomstig van bacteriën, maar komen rechtstreeks uit voeding, dranken of soms uit het lichaam, bijvoorbeeld bij regelmatig maagzuur.

Zure dranken kunnen het tandglazuur tijdelijk zachter maken. Wanneer dit vaak gebeurt en het gebit onvoldoende tijd krijgt om te herstellen, kan geleidelijk tandweefsel verloren gaan.

Mogelijke kenmerken van tanderosie zijn:

• gevoelige tanden;
• pijn of gevoeligheid bij koude dranken;
• een glad of glanzend tandoppervlak;
• tanden die geler lijken doordat het onderliggende tandbeen zichtbaarder wordt;
• dunnere of doorschijnende randen van voortanden;
• veranderingen in de vorm van tanden en kiezen;
• slijtage van het kauwoppervlak.

Tandglazuur dat volledig verloren is gegaan, groeit niet vanzelf terug. Daarom is het belangrijk om beginnende slijtage tijdig te herkennen en verdere aantasting zo veel mogelijk te beperken.

Niet iedere sporter die sportdrank gebruikt, krijgt automatisch last van tanderosie. De frequentie, hoeveelheid, zuurgraad, drinkwijze, speekselproductie en persoonlijke gevoeligheid spelen allemaal een rol.

Wat is het verschil tussen tanderosie en gaatjes?

Tanderosie en gaatjes kunnen beide schade aan tanden veroorzaken, maar ontstaan op een andere manier.

Bij tanderosie lossen zuren uit voeding of dranken het tandoppervlak rechtstreeks op. Zure sportdranken, frisdranken en bepaalde energiedranken kunnen hieraan bijdragen.

Gaatjes, ook wel cariës genoemd, ontstaan door bacteriën in tandplak. Deze bacteriën zetten suikers uit voeding en dranken om in zuren. Wanneer dit proces vaak plaatsvindt, kunnen mineralen uit het tandglazuur verdwijnen en kan uiteindelijk een gaatje ontstaan.

Een sportdrank kan zowel zuur als suikerrijk zijn. Daardoor kan een dergelijke drank mogelijk bijdragen aan beide processen:

• de aanwezige zuren kunnen het risico op tanderosie vergroten;
• de aanwezige suikers kunnen door mondbacteriën worden gebruikt.

De totale invloed verschilt per product. De vermelding ‘zonder suiker’ betekent bijvoorbeeld niet automatisch dat een drank geen invloed op het tandglazuur kan hebben. Een suikervrije drank kan nog steeds voedingszuren bevatten.

Welke invloed hebben energiegels en sportrepen?

Tijdens duursporten worden regelmatig energiegels, sportrepen, gummies en andere koolhydraatrijke producten gebruikt. Deze producten zijn bedoeld om snel energie beschikbaar te maken. Voor het gebit kunnen vooral de samenstelling, plakkerigheid en gebruiksfrequentie van belang zijn.

Energiegels kunnen suikers en zuren bevatten. Omdat een gel stroperig is, kan deze langer aan tanden en kiezen blijven kleven. Wanneer u na het gebruik weinig water drinkt, kunnen resten langer in de mond aanwezig blijven.

Sportrepen en energierepen kunnen eveneens koolhydraten en suikers bevatten. Sommige repen zijn plakkerig en blijven gemakkelijk tussen de tanden of in de groeven van kiezen zitten.

Bij langdurige trainingen gebruiken sporters deze producten soms meerdere keren achter elkaar. Hierdoor ontstaan meerdere eet- en drinkmomenten. Voor het gebit kan de frequentie belangrijker zijn dan alleen de totale hoeveelheid suiker.

Praktische aandachtspunten zijn:

• drink water na het gebruik van een energiegel;
• spoel de mond indien mogelijk met water;
• voorkom dat resten langdurig aan de tanden blijven kleven;
• gebruik energiegels alleen wanneer deze passen bij de duur en intensiteit van de inspanning;
• combineer het gebruik niet onnodig met meerdere zure of suikerrijke dranken.

Waarom krijgen sommige sporters een droge mond?

Een droge mond tijdens het sporten kan verschillende oorzaken hebben. Tijdens intensieve inspanning gaat u sneller ademen. Wanneer u vooral door de mond ademt, verdampt meer vocht uit de mond.

Daarnaast verliest het lichaam vocht door transpiratie. Wanneer dit vocht niet voldoende wordt aangevuld, kan de speekselproductie afnemen.

Andere factoren die mogelijk bijdragen aan een droge mond zijn:

• langdurig sporten;
• trainen bij warm weer;
• sporten in droge of koude lucht;
• onvoldoende drinken;
• spanning voor een wedstrijd;
• bepaalde medicijnen;
• veel cafeïne gebruiken;
• alcoholgebruik voorafgaand aan het sporten.

Een droge mond kan een plakkerig gevoel geven. Ook kunt u meer dorst ervaren, moeite hebben met slikken of een onaangename smaak in de mond krijgen.

Wanneer u ook buiten het sporten regelmatig last heeft van een droge mond, is het verstandig om dit tijdens een tandheelkundige controle te bespreken. Een langdurig droge mond kan invloed hebben op de gezondheid van tanden, tandvlees en mondslijmvlies.

Kan mondademhaling invloed hebben op het gebit?

Tijdens intensieve inspanning is mondademhaling vaak onvermijdelijk. Het lichaam heeft meer zuurstof nodig en ademen door de mond kan helpen om snel voldoende lucht in en uit te ademen.

Tijdelijke mondademhaling tijdens het sporten hoeft geen probleem te zijn. Wanneer de mond echter langdurig droog blijft, kan de beschermende werking van speeksel tijdelijk verminderen.

Vooral de voortanden en het tandvlees aan de voorzijde kunnen sneller uitdrogen. Dit kan een droog of gevoelig gevoel veroorzaken.

Na het sporten kunt u het herstel ondersteunen door water te drinken. Wanneer u vaak wakker wordt met een droge mond, snurkt of ook in rust voornamelijk door de mond ademt, kan het verstandig zijn om de oorzaak te laten beoordelen.

Wanneer is water de beste keuze?

Voor veel recreatieve sporters is water een geschikte drank. Zeker bij een korte of matig intensieve training is het vaak niet nodig om extra suikers via een sportdrank binnen te krijgen.

Water heeft verschillende voordelen voor de mond:

• het bevat geen suiker;
• het veroorzaakt geen extra zuuraanval;
• het helpt voedsel- en drankresten weg te spoelen;
• het helpt een droge mond te verminderen;
• het ondersteunt de natuurlijke werking van speeksel.

Bij langdurige inspanning, intensieve duursport of sporten onder warme omstandigheden kan aanvulling van koolhydraten en elektrolyten soms wenselijk zijn. Welke sportvoeding geschikt is, hangt af van de duur, intensiteit en persoonlijke situatie.

Wanneer u sportdrank gebruikt, kunt u daarnaast water meenemen. Door na een sportdrank of energiegel water te drinken, beperkt u de tijd dat resten in de mond aanwezig blijven.

Moet u direct na het sporten uw tanden poetsen?

Na een training kan het logisch voelen om direct uw tanden te poetsen. Wanneer u tijdens het sporten zure dranken of voedingsmiddelen heeft gebruikt, is direct poetsen echter niet altijd verstandig.

Zuren kunnen het oppervlak van het tandglazuur tijdelijk zachter maken. Door onmiddellijk krachtig te poetsen, kan extra slijtage ontstaan.

U kunt na het sporten beter eerst:

1. water drinken;
2. de mond eventueel met water spoelen;
3. het speeksel tijd geven om de zuurgraad te herstellen;
4. enige tijd wachten voordat u uw tanden poetst.

Poets vervolgens zorgvuldig met een zachte tandenborstel en fluoridetandpasta. Fluoride helpt het tandglazuur te beschermen en ondersteunt het herstelproces.

Hoe lang u het beste kunt wachten, hangt af van wat u heeft gegeten of gedronken. Als algemene gewoonte is het verstandig om na zure consumpties niet direct te poetsen.

Hoe beschermt u uw gebit tijdens het sporten?

Met enkele praktische maatregelen kunt u de belasting van uw gebit beperken:

• kies bij korte of matig intensieve trainingen bij voorkeur voor water;
• gebruik sportdranken alleen wanneer daar een sportieve of voedingskundige reden voor is;
• drink een sportdrank niet voortdurend in kleine slokjes verspreid over een lange periode;
• houd zure dranken niet onnodig in de mond;
• drink water na een sportdrank, energiereep of energiegel;
• spoel de mond met water wanneer poetsen niet mogelijk is;
• poets niet direct na het gebruik van zure sportproducten;
• poets tweemaal per dag met fluoridetandpasta;
• reinig dagelijks tussen de tanden en kiezen;
• bezoek regelmatig de tandarts en mondhygiënist;
• bespreek gevoelige tanden of veranderingen aan het tandoppervlak tijdens een controle.

Het is niet nodig om alle sportvoeding te vermijden. Bewust gebruik en een goede mondverzorging kunnen helpen om de risico’s te beperken.

Wanneer is een sportbitje verstandig?

Bij sporten waarbij contact, een val of een botsing mogelijk is, kan een gebitsbeschermer helpen om tandletsel te beperken. Een sportbitje wordt bijvoorbeeld gebruikt bij verschillende vecht-, bal- en contactsporten.

Denk onder andere aan:

• boksen;
• kickboksen;
• hockey;
• rugby;
• American football;
• vechtsporten;
• bepaalde vormen van mountainbiken of andere sporten met een verhoogd valrisico.

Een gebitsbeschermer kan de kracht van een klap verdelen en de kans op beschadiging van tanden, lippen en andere weefsels verkleinen. Volledige bescherming tegen ieder letsel kan echter niet worden gegarandeerd.

Er bestaan standaard sportbitjes en individueel passende gebitsbeschermers. Een goed passend bitje blijft beter op zijn plaats en kan comfortabeler zijn tijdens ademen en praten.

Welke gebitsbeschermer geschikt is, hangt af van de sport, de intensiteit en uw gebitssituatie. Ook bij een beugel of andere orthodontische voorziening is persoonlijk advies belangrijk.

Wat moet u doen bij tandletsel tijdens het sporten?

Een botsing, val of harde bal kan schade aan tanden veroorzaken. Een tand kan afbreken, los komen te staan, verschuiven of volledig uit de mond raken.

Bij tandletsel is het belangrijk om snel contact op te nemen met een tandarts. Ook wanneer de schade aan de buitenkant beperkt lijkt, kan er letsel aan de tandwortel of het omliggende weefsel zijn ontstaan.

Wanneer een blijvende tand volledig uit de mond is geraakt:

• pak de tand bij de kroon vast en niet bij de wortel;
• voorkom dat de wortel uitdroogt;
• maak de tand niet schoon met zeep of schoonmaakmiddelen;
• neem direct contact op met een tandarts of spoedtandarts.

Bij een afgebroken tand is het verstandig om het afgebroken deel mee te nemen wanneer u dit kunt vinden.

Bij tandletsel telt tijd. Wacht daarom niet af tot de volgende reguliere controle.

Heeft mondgezondheid invloed op sportprestaties?

Pijn aan tanden of kiezen kan afleiden tijdens het sporten. Een ontsteking, gevoelig gebit of slecht passend sportbitje kan het comfort verminderen. Ook slecht slapen door tandpijn kan invloed hebben op herstel en concentratie.

Een gezonde mond ondersteunt daarom niet alleen het behoud van tanden en kiezen, maar kan ook bijdragen aan het algemene welzijn.

Voor sporters die intensief trainen of deelnemen aan wedstrijden kan het verstandig zijn om tandheelkundige problemen tijdig te behandelen. Plan een controle bij voorkeur niet pas vlak voor een belangrijke wedstrijd of sportevenement.

Een periodieke controle kan helpen om beginnende problemen vroeg te herkennen. Daarbij kan ook worden gekeken naar slijtage, tanderosie, tandvleesproblemen en eventuele schade door knarsen of klemmen.

Wanneer is het verstandig om een tandarts te raadplegen?

Neem contact op met een tandarts wanneer u tijdens of na het sporten regelmatig last heeft van:

• gevoelige tanden;
• pijn bij koude dranken;
• een langdurig droge mond;
• tandpijn;
• bloedend of ontstoken tandvlees;
• zichtbare slijtage;
• afbrokkelende tandranden;
• veranderingen in de kleur of vorm van tanden;
• een loszittende tand na een botsing;
• een beschadigde of afgebroken tand.

Vroege signalen zijn niet altijd pijnlijk. Regelmatige controles blijven daarom belangrijk, ook wanneer u geen klachten heeft.

Uw gebit gezond houden tijdens het sporten

Sporten levert veel voordelen op voor uw lichamelijke en mentale gezondheid. Met aandacht voor drinken, sportvoeding, speeksel, mondverzorging en gebitsbescherming kunt u tegelijkertijd goed voor uw mond zorgen.

Water is bij veel trainingen een geschikte keuze. Wanneer u sportdrank, energiegels of sportrepen gebruikt, is het verstandig om dit bewust te doen en de mond daarna met water te spoelen of water te drinken. Poets niet direct na zure consumpties en blijf tweemaal per dag poetsen met fluoridetandpasta.

Heeft u regelmatig last van gevoelige tanden, een droge mond, slijtage of andere klachten? Bespreek dit tijdens een controle. De tandarts kan beoordelen of er aanwijzingen zijn voor tanderosie, tandbederf of andere gebitsproblemen en u adviseren over passende preventieve maatregelen.

Door mondgezondheid onderdeel te maken van uw sportieve routine, helpt u uw tanden en tandvlees ook op langere termijn in goede conditie te houden.